OEE, planlanan üretim süresinin ne kadarında hedeflenen hızda sağlam ürün çıkarıldığını gösterir. Türkçede genellikle toplam ekipman etkinliği olarak kullanılır. Sonuç tek bir yüzde olsa da kaybın nereden geldiğini anlamak için üç bileşene ayrı ayrı bakmak gerekir.
OEE formülü nedir?
| Bileşen | Hesap | Gösterdiği kayıp |
|---|---|---|
| Kullanılabilirlik | Çalışma süresi ÷ planlı üretim süresi | Planlanan üretim içinde duruş |
| Performans | İdeal çevrim süresi × toplam adet ÷ çalışma süresi | Hedef hızın altında üretim |
| Kalite | Sağlam adet ÷ toplam adet | Fire ve kabul edilmeyen ürün |
| OEE | Kullanılabilirlik × performans × kalite | Üç kaybın birleşik etkisi |
Yüzdeleri ortalamayın. Örneğin %80, %90 ve %95 için hesap 0,80 × 0,90 × 0,95 = 0,684, yani %68,4 olur.
Çevrim süresi ile çalışma süresinin birimi aynı olmalı. Çevrim saniye, çalışma dakika olarak girilmişse çarpmadan önce dönüştürün. Yukarıdaki hesaplama aracı bu dönüşümü yapar.
Bir vardiyada OEE nasıl hesaplanır?
Bu örnekte bir paketleme hattının vardiya verilerini kullanalım. Değerler hesaplamayı göstermek içindir.
| Girdi | Değer |
|---|---|
| Planlı üretim süresi | 450 dakika |
| Duruş | 60 dakika |
| Çalışma süresi | 390 dakika |
| İdeal çevrim | 30 saniye / adet |
| Toplam üretim | 720 adet |
| Sağlam üretim | 690 adet |
Kullanılabilirlik: 390 ÷ 450 = %86,67.
Performans: 30 saniye, 0,5 dakikadır. 0,5 × 720 ÷ 390 = %92,31.
Kalite: 690 ÷ 720 = %95,83.
OEE: 0,8667 × 0,9231 × 0,9583 ≈ %76,67.
Aynı sonucu kontrol etmek için sağlam adedin ideal üretim süresine bakabilirsiniz: 690 × 0,5 = 345 dakika. 345 ÷ 450 yine %76,67 verir.
ISO 22400 ile bu formülün ilişkisi nedir?
OPC Foundation’ın ISO 22400 temelli örneği, OEE’yi Availability, Effectiveness ve Quality Rate çarpımıyla açıklar. Günlük kullanımda ortadaki bileşen çoğunlukla Performance, yani performans diye adlandırılır.
Terimden daha önemli olan, hangi sürenin ve adedin kullanıldığıdır. Planlı üretim aralığını, ürünün çevrim süresini ve sağlam adet kuralını yazılı hale getirin. Böylece iki vardiya raporu aynı şeyi ölçer.
Molalar, ayarlar ve kısa duruşlar nasıl ele alınır?
Planlı üretim süresine hangi araların dahil edildiğini önceden belirleyin. Bir raporda molayı dışarıda bırakıp diğerinde duruşa yazarsanız kıyaslama bozulur.
Kısa duruşun ayrı olay olarak kaydedilip kaydedilmediği de önemlidir. Bir kaybı hem duruş süresinde hem hız kaybında tekrar saymayın. Ürün değişimi ve ayar süresinin sınıflandırması bütün vardiyalarda tutarlı olsun.
OEE neden yüzde 100’ü aşar?
Genellikle çevrim süresi güncel değildir, sayaç yanlış eşleştirilmiştir veya sürelerin birimi karışmıştır. Aynı raporda farklı makinelerin ya da dönemlerin adetleri de birleşmiş olabilir.
Sonucu otomatik olarak %100’e indirmek yerine bu girdileri kontrol edin. Çalışma süresi veya toplam adet sıfırsa ilgili oran tanımsızdır; ekranda var olmayan bir performans üretmeyin.
Sonuçla ne yapmalı?
Önce en büyük kaybın hangi bileşende olduğuna bakın. Kullanılabilirlik düşmüşse duruş süresi ve nedenlerini açın. Performans düşmüşse ürün, hız ve kısa duruşları inceleyin. Kalite düşmüşse fire veya kontrol kayıtlarına dönün.
Her tesis için geçerli tek bir “iyi OEE” hedefi yoktur. Aynı tanımlarla kendi başlangıç seviyenizi izlemek ve kaybı azaltmak daha yararlıdır.
PLC verisinden üretim raporuna geçerken makine sinyallerini ürün ve vardiya bilgisiyle birleştirmek gerekir. Orenda MES bu kayıtları günlük üretim takibinde kullanır.
